welcome to partidjamentu

Nobidádi | Libru Publikádu | Rizumu | Pâpia ku Nos



Kusé ki e Partidjamentu?

E un spásu undi pode partidjádu opinion sobri divérsus asuntu, ideia o pozison. E un spásu undi pode fasedu (ku algun lebésa, pa ka fla lijerésa) algun tratamentu, len di divulgason. Nes tratamentu, pode tomádu na kónta várius aspétu. Entri es, tipu di linguáji (undi ta prifiridu fasilidádi di kumunikason, nbes di rigurozidádi sientífiku), tékina di spozison (iventualmenti diferenti di kel ki ta izijidu o ta konsedjádu na disertason di mestrádu o tézi), liberdádi di análizi i di spozison (undi ta sigidu spiriénsa, ntuison i/o vivénsa pesual o kumunitári), senpri ku prokupason di sér asesivi i útil pa tudu kenha ki pode sta nteresádu.

Nel tanbê pode partidjádu pésas di literatura (nomiádamenti di pueziâ), sentimentu, pozison o ideia, aruspetu di sentimentus i/o pozisons sobri kalkér asuntu o situason di interesi.

Kel spásu li sta abértu: el ka ten ninhun otu pritenson ki ka partidja. Nes sentidu li, tanbê el pode konsiderádu un spásu di dibáti, senpri ku intenson di prumove algun kumunhon entri interesádus i (si posivi) ku algun midjoriâ di pozisionamentu.

Matéria (o asuntu) pode sér kalker un: kalker un ta sirbi, mênus dinigri o maltráta algen.

Purisu, pode konsiderádu ma stádu diánti di un spásu di diálugu; un spásu undi pode kirsentádu más algun kusa riba kel ki tenda o sabeda; un spásu undi pode rifletidu, partidjádu o diskutidu kalkér kusa; un spásu di káuberdianidádi; un spásu ki ta pritende sér (sobrutudu) di sidadaniâ.

Na kel spásu li, língua di preferénsa e káuberdiánu. Kándu fládu “di preferénsa”, fika subintendedu ma otu língua pode sér utilizádu nel: e kázu di purtuges, purizenplu.


Aprupóstu di…

1.

Indiginason manifestádu pa alguns dirijenti kriston i ses sigidor pamódi organizádu (pa otoirdádis i gentis di sosiadádi sivil), dentu di tridu paskal (kinta i sésta-fera sántu, más sábru di alelúia) atividádis konsiderádu prufánu ki ta kontrâria (na ses intender) klima i spritu di páskua, kuázi izijindu (splisitamenti) ki otoridádis sivil di Stádu inpidi kes atividádi la, skorádu na rilijozidádi kriston ki ta konsiderádu prinsipi báziku di sosiadádi káuberdiánu désdi senpri.

Aprupóstu des indiginason, N ta lenbra alguns kusa ki ta parse-m ma ka debe skesedu:

1) Liberdádi di un algen ta pára, undi di kelotu ta komesa: kel li e un prinsipi fundamental pa bon konvivénsa sosial, inda ki na es konvivénsa ka ten ki sta (nisisáriamenti) bon intendimentu, más (pelumenu) toleránsa (sosialmenti dizejávi) entri konviventi. Kel li kre fla ma óra ki dos o más algen sta interesádu na omesmu kusa (nes kázu, nomiádamenti, feriádu nasional di sésta-fera paxon), más ku obujetivu diferenti (ki pode sér até skludenti), debe tendu sensates, sensibilidádi i kapasidádi nagosial sufisienti pa atxádu un soluson di konprimisu (si ka kredu malintendedu i dizavénsa, ki sosial i indivualmenti debe ivitádu ti undi e posivi);

2) Apezár di fundu sósiu-kultural di nason káuberdiánu sér (pa razon stóriku) judáiku-kriston, e verdádi ki na nos sosiadádi ten krentis di fé i rilijon diferenti (i entri es, pratikánti, ka-pratikánti i di erdánsa) i ka krentis di ninhun rilijon. Entritántu, komu nos tudu e párti intigránti di omesmu nason i, purtántu, ku omesmu diretu di sér protejedu pa Stádu (di pontu di vista sivil i jurídiku), spritu di bon konvivénsa nasional debe lenbrá-nu ku kel senténsa bíbliku ki ta konsedja: ka bu fase algen kusa ki bu ka ta kre pa bu fasedu! I kel li bale pa tudu dos bánda di interesádu i ta inplika tres kusa: 1) konximentu préviu di interesi diferenti di kada bánda; 2) vontádi di ka trapádja interesi di kada un; 3) nisidádi di kel dos bánda nagôsia préviamenti ku kunpanheru, pa ivita mal-stár i dizentendimentu entri es, o mesmu prujuis di tudu dos bánda;

3) Sabendu ma, konstitusionalmenti, Stádu káuberdiánu ka ta sigi ninhun rilijon, ta fika difísil satisfase pretenson di kes ki ta insita (kuázi ta iziji) intervenson di poder públiku pa inpidi rializason di atividádis di bánda kontrári, pa satisfazedu vontádi di insitántis, na nómi di un fé i rilijon ki kada un e konstitusionalmenti livri di sigi o nau (inda ki tudu algen sta konstitusionalmenti obrigádu na ruspeta fé, rilijon i non-krénsa di kada un), nbes di pártis interesádu nagôsia (entri es) kel soluson más konvinienti pa kada un, na ruspetu di/pa diginidádi di kada párti;

4) Si kada un sta konvensedu di si krénsa (rilijozu o nau) i sigi ku firméza si konvikison pesual i/o kuletivu, el ka ta ba (o el ka debe) sér lebádu pa kusas ki otu pode fase na si bera ki e kóntra si konvikison; i el ka meste raprova o kondena ningen ki ta pensa o ta fase diferenti o okontrári di prinsipis ki el ta kre nel o ki ta orienta si krénsa o postura. E kázu pa lenbra (ku falisedu konjuntu “Finason”): “dexa koitádu vive di si manera!”. Istué: e prisizu ki kada un ruspeta kelotu (i si grupu) na si krénsa i konvikison, i ka xinti maguádu o ofendedu pa krénsa i konvikison diferenti. Afinal, nos e tudu igual, apezár di diferenti. I (ka nu skese) es diferénsa, na igualdádi, ta fase rikéza di kalkér povu o nason;

5) Kenha ki ka sta prufundamenti konvensedu di si krénsa, e razuávi ki el toma un di kes disizon li: 1) o el ta buska konxe midjór sustentason di si krénsa, pa el mante nel ku razon; 2) o el ta buska otu krénsa ki midjór pode sirbi-l na konduson di si bida i na si ralason ku otu. Kázu kontrári, el sta kondenádu na vive si bida sima korbu sen posentu, o sima kátabentu. Fládu di otu manera: si bida ta sér nortiádu pa dizorientason: nbes di el vive, el ta vijeta;

6) Konkluindu, komu sosiadádi, povu i nason ki nu e, nu debe djobe i luta más pa kel ki ta uni-nu (ki e un bon manera di nu bá ta bira midjór i más fórti) di ki pa kel ki ta o pode dividi-nu (ki e tanbê un bon manera di nu bá ta distrui nos kabésa, inkuántu individu, sosiadádi i nason). E kázu pa lenbra kelotu pasáji bíbliku: “un renu divididu kóntra si kabésa, ka ta rizisti, el ta kai”.